Ὅπως εἶναι γνωστό, ὅλες τίς Οἰκουμενικές Συνόδους τίς ἔχουν συγκαλέσει αὐτοκράτορες τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας.

Στή συνέχεια θά παρακολουθήσουμε λίγα στοιχεῖα ἀπό τή ζωή τους και τή βοήθειά τους στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας.

Πρῶτος ἀπ' ὅλους τούς αὐτοκράτορες καί ἱδρυτής τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας εἶναι ὁ Μέγας καί Ἰσαπόστολος ἅγιος Κων/νος, ὁ ὁποῖος εἶναι καί ὁ κτήτορας τῆς Κων/πόλεως, τῆς πόλεως πού ἔγινε ἡ πρωτεύουσα τοῦ νέου κράτους καί ἔλαβε τό ὄνομά του.

Λίγο μετά τόν θάνατο τοῦ Διοκλητιανοῦ, οἱ διωγμοί κατά τῶν Χριστιανῶν σταμάτησαν. Τό Κράτος ἀναλαμβάνει τήν προστασία τῆς νέας πίστεως, τῆς Χριστιανικῆς ἀλλά καί βρίσκει στήριγμα σ' αὐτήν. Ἡ μεταβολή αὐτή τῶν μέχρι τότε σχέσεων Κράτους καί Χριστιανῶν, πραγματοποιεῖται ἐπί τοῦ αὐτοκράτορος Κων/νου τοῦ Μεγάλου.

Ὁ Μ. Κων/νος ἦταν υἱός τοῦ Κων/νου Χλωροῦ καί τῆς εὐσεβεστάτης Ἑλένης. Ὁ πατέρας του εἶχε ἀναδειχθεῖ Καίσαρας καί Αὔγουστος στήν Γαλατία ἀπό τόν αὐτοκράτορα Διοκλητιανό. Ὁ Κων/νος διαδέχθηκε τόν πατέρα του καί ἀνακηρύχθηκε ἀπό τόν στρατό Αὔγουστος τό ἔτος 306 μ.Χ.

Μετά ἀπό λίγα ἔτη, ὁ Κων/νος ἦλθε σέ σύγκρουση μέ τόν αὐτοκράτορα τῆς Ρώμης Μαξέντιο καί ξεκίνησε πόλεμο ἐναντίον του γιά τήν κυριαρχία ὅλης τῆς Δύσεως.

Ἔρχεται μέ τόν στρατόν του στήν Ἄνω Ἰταλία καί ἑτοιμάζεται νά βαδίσει κατά τοῦ Μαξεντίου. Εἶναι διστακτικός, διότι γνωρίζει ὅτι ὁ ἀντίπαλός του ἔχει πολύ μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις.

Τότε ἀκριβῶς εἶδε  στόν Οὐρανό Θεῖο καί Φωτεινό ὅραμα! Τόν Τίμιο Σταυρό μέ τήν ἐπιγραφή ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ. Ὁ Κων/νος διέταξε ἀμέσως νά κατασκευασθῆ λάβαρο (σημαία), πού ἔφερε τόν Σταυρό μέ τό μονόγραμμα Ι. Χ. (Ἰησοῦς Χριστός) καί πλήρης θάρρους καί ἐλπίδος, προχώρησε δυναμικά ἐναντίον τοῦ Μαξεντίου.

Οἱ Χριστιανοί στρατιῶτες τοῦ Κων/νου, πολέμησαν πράγματι μέ μεγάλο ἐνθουσιασμό καί ὁ Μαξέντιος ἡττήθηκε κατά κράτος.

Ὁ Κων/νος εἰσῆλθε θριαμβευτής στή Ρώμη καί ἀναγνωρίστηκε κύριος ὅλης τῆς Δύσεως (312 μ.Χ.).

Μετά τόν θρίαμβον αὐτόν, ὁ Κων/νος ἀναλαμβάνει ὑπό τήν προστασία του τούς Χριστιανούς καί τόν Χριστιανισμό.

Ἔρχεται σέ συμφωνία μέ τόν συνάρχοντά του στήν Ἀνατολή Λικίνιο καί ἐκδίδουν ἀπό κοινοῦ τό Διάταγμα τοῦ Μεδιολάνου (313 μ. Χ.), διά τοῦ ὁποίου οἱ Χριστιανοί μποροῦσαν ἐλεύθερα τώρα νά ἔχουν τήν πίστη τους καί νά ἀσκοῦν ἀνεμπόδιστοι τή λατρεία τους.

Ἀργότερα ὁ Κων/νος ἦρθε σε σύγκρουση καί πρός τό Λικίνιο, τόν νίκησε καί ἔμεινε μόνος κύριος ὅλης τῆς αὐτοκρατορίας.

Μετέφερε τήν ἕδρα τοῦ κράτους στήν Ἀνατολή καί ἔκτοτε ἡ νέα πρωτεύουσα Κων/πολις γίνεται τό μεγάλο θρησκευτικό κέντρο τῆς Χριαστιανοσύνης.

Ὁ Κων/νος δέν κατεδίωξε τήν Ἐθνική Θρησκεία, ὅπως ψευδῶς ὑποστηρίζουν ὁρισμένοι γιά νά σπιλώσουν τήν προσωπικότητά του.

Διατήρησε μάλιστα γιά πολιτικούς λόγους καί τόν τίτλο τοῦ Μεγάλου Ἀρχιερέως (Pontifix Maximus), τόν ὁποῖο ἔφεραν οἱ Ρωμαῖοι αὐτοκράτορες.

Χριστιανός ἔγινε ὅταν δέχθηκε τό Ἅγιον Βάπτισμα, λίγο πρίν τό θάνατό του (337 μ.Χ.). Ὑποστήριξε ὅμως μέ κάθε θεμιτό τρόπο τούς Χριστιανούς καί τήν Χριστιανική πίστη.

Βοήθησε νά ἀνεγερθοῦν πολλοί καί μεγαλοπρεπεῖς Χριστιανικοί ναοί, ἀνέδειξε Χριστιανούς σέ ἀνώτατα ἀξιώματα τῆς πολιτείας, ἐπέτρεψε στήν Ἐκκλησία νά ἀπελευθερώνει τούς δούλους πού κατεῖχαν ἄλλοι καί ἔδωσε τό δικαίωμα νά δέχονται ἀφιερώματα καί δωρεές ἤ κληρονομιές.

Ἀκόμη ἀναγνώρισε στούς ἐπισκόπους δικαστική ἐξουσία, ὅσον ἀφορᾶ ἐκκλησιαστικά ζητήματα καί ἐπέβαλε τήν Κυριακή ὡς ἀργία.

Τέλος ἐπανέφερε ὅσο ἦταν δυνατό τήν διαταραχθεῖσα γαλήνη στήν Ἐκκλησία ἀπό τήν αἵρεση τοῦ Ἀρείου.

Μετά βεβαιότητος ὁ Μ. Κων/νος ὑπῆρξε τό ὄργανο τῆς Θ. Πρόνοιας γιά τήν στερέωση καί τόν θρίαμβο τοῦ Χριστιανισμοῦ.

Ἀλλά καί ἡ μητέρα του, ἡ εὐσεβεστάτη Ἑλένη, πρόσφερε μεγάλες ὑπηρεσίες στόν Χριστιανισμό καί στήν Ἐκκλησία μας.

Ἀνακάλυψε στά Ἱεροσόλυμα τόν Τίμιο τοῦ Κυρίου Σταυρό (327) καί ἔκτισε στό μέρος ἐκεῖνο τόν μεγαλοπρεπῆ ναό τῆς Ἀναστάσεως (335), ὁ ὁποῖος σώζεται μέχρι σήμερα καί εἶναι τό παγκόσμιο προσκύνημα τοῦ Ὀρθοδόξου κόσμου.

Ἔκτισε ἀκόμα ἱερούς ναούς στή Βηθλεέμ, ὅπου γεννήθηκε ὁ Σωτῆρας μας καί στό ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ὅπου ἔγινε ἡ ἔνδοξις Ἀνάληψίς Του.

Γι' ὅλα αὐτά ἡ Ἐκκλησία μας ἀνακήρυξε καί τούς δύο ἰσαποστόλους καί ἑορτάζει τή μνήμη τῶν Ἁγίων Κων/νου καί Ἑλένης τήν 21ην Μαῒου.

***

Ὁ Αὐτοκράτορας πού συγκάλεσε τήν ἁγία Β΄ Οἰκουμ. Σύνοδο στήν Κων/πολη, ἦταν ὁ Θεοδόσιος ὁ Μέγας (379-395).

Μέ τόν αὐτοκράτορα Ἰουλιανό τόν Παραβάτη, ἦρθε νέα ταραχή στήν Ἐκκλησία μας. Ὁ διάδοχος τοῦ Ἰουλιανοῦ Ἰοβιανός, κατήργησε τά διατάγματα τοῦ Ἰουλιανοῦ ὑπέρ τῶν ἐθνικῶν καί ἀπέδωσε στούς Χριστιανούς καί στήν Ἐκκλησία ὅλα τά δικαιώματα καί προνόμιά τους.

Ἀλλά ἡ ἀναταραχή τῆς Ἐκκλησίας ἐξακολούθησε λίγα ἀκόμη ἔτη, μέχρις ὅτου ἀνῆλθε στό θρόνο ὁ Θεοδόσιος. Αὐτός ὁ αὐτοκράτορας στερέωσε ὁριστικῶς τόν Χριστιανισμό καί τόν κατέστησε ἐπίσημη θρησκεία τοῦ Κράτους.

Στήριξε τήν Ὀρθοδοξία καταπολεμώντας τόν Άρειανισμό καί ἄλλες αἱρέσεις πού τάρασσαν τήν Ἐκκλησία καί κατ' ἐπέκταση τήν αὐτοκρατορία.

Ὁ Θεοδόσιος κατήργησε τούς Ὀλυμπιακούς Ἀγῶνες, οἱ ὁποῖοι ἦταν καί θρησκευτική πανήγυρις τοῦ ἀρχαίου ἐθνικοῦ κόσμου καί ἔκλεισε ὁριστικῶς τό Μαντεῖο τῶν Δελφῶν. Βέβαια ποτέ δέν κήρυξε διωγμό ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν, ὅπως ἀνιστόριτα ὐποστηρίζουν ὁρισμένοι, πού κτυποῦν τήν Ἐκκλησία καί τήν Βυζαντινή αὐτοκρατορία.

Ἀλλά μερικοί Χριστιανοί, καί ὄχι ἐπίσημα ἡ Ἐκκλησία, κινούμενοι ἀπό ὑπερβολικό ζῆλο καί ἔχοντας ὑποστεῖ πρίν διώξεις ἀπό τόν Ἰουλιανό, διέπραξαν κάποιες ἀκρότητες. Πρέπει νά τονίζεται τό γεγονός ὅτι οἱ ἐπίσημοι Χριστιανοί ἀποδοκίμαζαν τά βίαια μέτρα τῶν ἀκραίων καί φανατικῶν.

Θά πρέπει ἀκόμη νά τονισθεῖ στήν παράγραφο αὐτή ὅτι, ὁ Χριστιανισμός εἶχε τόσο ἑδραιωθεῖ, ὥστε οἱ ἐπίσκοποι δέν δίσταζαν καί αὐτούς τούς αὐτοκράτορες νά ἐπιτιμοῦν.

Κατά διαταγή τοῦ Θεοδοσίου, φονεύθηκαν κάποτε ἐξ' αἰτίας μιᾶς στάσεως στή Θεσσαλονίκη, ἐκτός τῶν ἐνόχων καί ἑπτά χιλιάδες ἀθώων κατοίκων τῆς πόλεως.

Ὅταν ὅμως λίγο χρόνο μετά ἀπ' αὐτό τό γεγονός (395 μ.Χ.), προσῆλθε ὁ Θεοδόσιος στό ναό τοῦ Μεδιολάνου (Μιλάνου), γιά νά ἐγκαινισθεῖ, ὁ ἐπίσκοπος ἅγιος Ἀμβρόσιος ἀπαγόρευσε σ' αὐτόν τήν εἴσοδο στό ναό καί τοῦ ἐπέβαλε κανόνα «ὀκτάμηνο μετάνοια».

***

Τόν αὐτοκράτορα Θεοδόσιο Β΄ τόν μικρό, ὁ ὁποῖος συγκάλεσε τήν Γ΄ Οἰκουμενική Σύνοδο, θά τόν δοῦμε μαζί μέ τήν ἀδελφή του Πουλχερία, ἡ ὁποία μαζί μέ τόν σύζυγό της Μαρκιανό, συγκάλεσαν τή Δ΄ Οἰκ. Σύνοδο.

Πρίν δοῦμε ὅμως τά πρόσωπα αὐτά, νά ρίξουμε μιά σύντομη ἱστορική ματιά στούς διαδόχους τοῦ Μ. Θεοδοσίου (379-395), ὁ ὁποῖος, ὅπως εἴδαμε συγκάλεσε τήν Β΄ Οἰκ. Σύνοδο στήν Κων/πολη τό 381.

Οἱ γιοί τοῦ Μ. Θεοδοσίου, ἀποδείχτηκαν τελείως ἀνίκανοι νά κυβερνήσουν τό κράτος. Ὁ Ἀρκάδιος ἦταν 18 ἐτῶν ὅταν ἀνέβηκε στό Θρόνο καί τόν ἐπιτρόπευε ὁ Εὐτρόπιος, ἕνας διεφθαρμένος ἄνθρωπος, πού εἶχε κατορθώσει μέ μηχανορραφίες νά ἀνεβεῖ στά ἀνώτατα ἀξιώματα τοῦ Βυζαντίου. Σύμφωνα μέ τόν ἱστορικό Ζώσιμο, ὁ Εὐτρόπιος «ἐκυρίευεν Ἀρκαδίου καθάπερ βοσκήματος». Ἀκόμη, γιά νά διατηρήσει τήν ἐπιρροή του, ἔδωκε στόν Ἀρκάδιο ὡς σύζυγο τήν Εὐδοξία, κόρη Γερμανοῦ στρατηγοῦ. Ὅμως τά πολλά λάθη, οἱ παρανομίες καί οἱ ἐκβιασμοί ἔκαναν τόν Εὐτρόπιο τόσο μισητό, ὥστε καί ἡ ἴδια ἡ Εὐδοξία θεώρησε φρόνιμο νά μήν τόν εὐνοεῖ. Ἀργότερα ὁ Εὐτρόπιος καταδικάστηκε σέ θάνατο σάν προδότης καί ἡ μεγάλη του περιουσία δημεύτηκε.

Τόν Ἀρκάδιο τόν διαδέχτηκε ὁ ἑπτάχρονος γιός του Θεοδόσιος Β΄ ὁ Μικρός (408-450), καί ἀντιθέτως μέ τόν παπποῦ του, ἦταν ἕνας ἄνθρωπος χωρίς πολλές διανοητικές καί διοικητικές ἱκανότητες καί ἔτσι δέν ἦταν σέ θέση νά κυβερνήσει ἐπιτυχῶς τήν αὐτοκρατορία, γι' αὐτό καί οὐσιαστικά τό βασίλειο τό κυβερνοῦσε ἡ ἀδελφή του Πουλχερία. Γιά τούς λόγους αὐτούς ἡ Πουλχερία ἀπέβη ὁ ἀχώριστος συμπαραστάτης καί ὁδηγός τοῦ Θεοδοσίου σέ ὅλη τή διάρκεια τῆς βασιλείας του.

Ἡ Πουλχερία ἦταν ἡ μεγαλύτερη κόρη τοῦ αὐτοκράτορα Ἀρκαδίου (395-408 μ.Χ.) καί ἐγγονή τοῦ Θεοδοσίου τοῦ Μεγάλου. Γεννήθηκε στήν Κων/πολη τό 398. Ἐκτός ἀπό τόν μικρότερο ἀδελφό της είχε και δύο ἄλλες ἀδελφές τήν Ἀρκαδία καί τήν Μαρίνα.

Ἡ Πουλχερία ἀπό τή μικρή της ἡλικία διακρινόταν γιά τήν ὡραιότητα τῆς ψυχῆς, τήν ἀντίληψη τοῦ νοός καί τῆς διάνοιας, τή σεμνότητα τοῦ ἤθους καί γιά τήν ὅλη της σοβαρή συμπεριφορά.

Γνώριζε καλά τήν Ἑλληνική καί Λατινική γλῶσσα καί ὅπως ἦταν ἑπόμενο, διδάχθηκε κάθε γνώση καί σοφία τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

Ἀκόμα σύμφωνα μέ τούς ἱστορικούς, τή διέκρινε μεγάλη ὀξυδέρκεια σέ ὅ,τι ἀφοροῦσε τή διοίκηση τοῦ κράτους, καθώς ἐπίσης προνοητικότητα καί σύνεση.

Αὐτοί ἦταν οἱ λόγοι που προσηγορεύθη Αὐγούστα στίς 4 Ἰουλίου τοῦ 414 μ. Χ., σέ ἡλικία μόλις 16 ἐτῶν καί οὐσιαστικά ἀνέλαβε τή διακυβέρνηση τῆς αὐτοκρατορίας καί τήν ἀνατροφή καί μόρφωση τοῦ νεαροῦ βασιλέα ἀδελφοῦ της Θεοδοσίου, στόν ὁποῖο ἀσκοῦσε μεγάλη ἐπιρροή. Στίς 7 Ἰουνίου 421 μ. Χ., μέ ὑπόδειξή της, ὁ Αὐτοκράτορας καί ἀδελφός της Θεοδόσιος Β΄ὁ Μικρὀς ἐνυμφεύθη τήν Ἀθηναία κόρη Ἀθηναῒδα, πού μετανομάστηκε σέ   Εὐδοκία.

Ἄν καί ἐπισήμως ἡ Γ΄ Οἰκουμενική Σύνοδος τῆς Ἐφέσου (431 μ.Χ.) συγκλήθηκε ἀπό τόν αὐτοκράτορα Θεοδόσιο Β΄τόν Μικρό, ὅμως οὐιαστικά ἡ Πουλχερία ἦταν ὁ κινητήριος μοχλός γιά τή σύγκληση τῆς Συνόδου. Καί ἐνῶ ἡ Γ΄ Οἰκουμ. Σίνοδος καταδίκασε τό Νεστόριο καί τίς αἱρέσεις του τό 431 μ. Χ., νέες αἱρετικές διδασκαλίες συντάρασσαν τήν αὐτοκρατορία. Ὁ ἀρχ/της Εὐτυχής μέ τίς κακοδοξίες του ἔφτασε στό ἄλλο ἄκρο τοῦ αἱρετικοῦ Νεστορίου. Ὄταν μάλιστα ὁ διάδοχος τοῦ ἁγίου Κυρίλλου στό Θρόνο τῆς Ἀλεξανδρείας, ὁ Διόσκορος, ἀσπάστηκε τήν αἵρεση τοῦ Εὐτυχῆ, τά πνεύματα ταράχθηκαν ἀκόμη περισσότερο καί κινδύνευε σοβαρά ἠ εἰρήνη καί τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς Αὐτοκρατορίας.

Ἡ βασίλισσα Πουλχερία, γιά ἄλλη μιά φορά κλήθηκε νά ἀποκαταστήσει τά πράγματα καί νά τά ὁδηγήσει πρός τήν ὀρθή κατεύθυνση. Φυσικά τέτοιες προσπάθειες δέν γίνονταν ἄνευ πόνων καί κόπων καί ἀντιδράσεων καί κινδύνων, καί τοῦτο διότι ἡ Πουλχερία εἶχε νά ἀντιπαλέσει ἐναντίον τῶν μεμονωμένων αἱρετικῶν ἀλλά πολλές φορές καί ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ ἀδελφοῦ της Θεοδοσίου, ὁ ὁποῖος λόγῳ τῆς εὐπιστίας του παρασυρόταν εὔκολα σέ ἀντίθετες καί ἐπιζήμιες ἐνέργειες. Δέν ἦταν βέβαια καί μικρή ἡ ἐπιρροή πού ἄσκησαν κατά καιρούς ἐπάνω του οἱ αὐλικοί...

***

ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ

 

Ὁ αὐτοκράτορας ὁ ὁποῖος συγκάλεσε τήν Ε΄ Οἰκουμ. Σύνοδο στήν Κων/πολη τό 553 μ.Χ. εἶναι ὁ Ἰουστινιανός, τοῦ ὁποίου ἡ βασιλεία ἦταν μακρά καί ἔνδοξη.

Ὁ Ἰουστινιανός ἦταν ἄνθρωπος πολύ μεγάλης ἀντοχῆς. Παρακολουθοῦσε αὐτοπροσώπως ὅλες τίς ὐποθέσεις τοῦ Κράτους, ἦταν ἐργατικώτατος καί ὁ ὕπνος του ἦταν ἐλάχιστος.

Εἶχε ἐπίσης τήν ἱκανότητα νά ἐκλέγει μέ ἐπιτυχία τούς κατάλληλους συνεργάτες γιά κάθε ἔργο. (Χάρισμα ἀπολύτως ἀναγκαῖο γιά ἕναν ἡγέτη).

Φιλοδοξοῦσε νά ἀνακτήσει τήν παλιά Ρωμαϊκή κοσμοκρατορία καί ἐν μέρει τό πέτυχε.

Στό ἔργο του εἶχε πρόθυμη βοηθό του τή σύζυγό του Θεοδώρα. Αὐτή ἄν καί καταγόταν ἀπό ταπεινή οἰκογένεια, ἀναδείχθηκε ὡς αὐτοκράτειρα πιστή σύντροφος στούς κινδύνους καί σύμβουλος μάλιστα σωστή τοῦ Ἰουστινιανοῦ.

Ἡ ἀφοβία της καί οἱ συμβουλές της ἔσωσαν τό κράτος καί τόν Ἰουστινιανό κατά τη λεγόμενη Στάση τοῦ Νίκα τό 532 μ.Χ.

Κατά τό ἔτος αὐτό ὁ λάός τῆς Κων/πόλεως ἔκανε στάση ἐναντίον τοῦ αὐτοκράτορα. Οἰ στασιαστές χρησιμοποιοῦντες ὡς σύνθημα τήν λέξη «νίκα», ἄρχισαν τήν στάση στόν ἱππόδρομο τῆς Κων/πόλεως, ὅπου ἐτελοῦντο ἁρματοδρομίες, ὅπως ἀκριβῶς καί στή Ρώμη. Ἀπό ἐκεῖ ξεχύθηκαν στούς δρόμους τῆς πόλεως, ἐπυρπόλησαν ἱ. ναούς καί ἄλλα μεγάλα οἰκοδομήματα καί ἔκαναν μεγάλη λεηλασία. Εἶχαν ἀναγορεύσει ἄλλον αὐτοκράτορα καί ἐπιτέθηκαν τέλος ἐναντίον αὐτῶν τῶν αὐτοκρατόρων.

Ὁ Ἰουστινιανός ἔχανε τό θάρρος του καί σκέφθηκε πρός στιγμήν νά ἐγκαταλείψει τόν Θρόνο καί νά φύγει γιά νά σωθεῖ. Ἡ τολμηρή ὅμως Θεορώδα τόν συγκράτησε λέγοντάς του: «Ὡραῖον σάββανον ἐστίν ἠ βασιλεία». Προτιμῶ νά πεθάνω παρά νά φύγω. Ὁ Ἰουστινιανός ἔλαβε θάρρος καί διά τοῦ στρατοῦ τοῦ Βελισσαρίου, κατέπνιξε τή στάση. Ἀπό τότε, μέχρι τό τέλος τῆς ἔνδοξης βασιλείας του, ἐπικράτησε ἀπόλυτη ἡσυχία στό ἐσωτερικό τοῦ κράτους.

Ὁ Ἰουστινιανός ἔκανε πολλούς καί μεγάλους πολέμους ἐναντίον τῶν βαρβαρικῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι περιτριγύριζαν τό Κράτος καί ἀπειλοῦσαν αὐτό μέ ἀφανισμό. Δέν ἀναλάμβανε ὁ ἴδιος τήν ἀρχηγία τοῦ στρατοῦ κατά τούς πολέμους αὐτούς. Εὐτύχησε νά ἔχει δύο ἱκανώτατους στρατηγούς, τόν Βελισσάριο καί τόν Ναφσῆ. Μέ τούς ἔνδοξους αὐτούς στρατηγούς του, νίκησε δύο φορές  τούς Πέρσες, οἱ ὁποῖοι εἶχαν γίνει πολύ ἐπικίνδυνοι στήν Ἀνατολή. Νίκησε ἐπίσης ἐπανειλημμένως στή Δύση. Στήν Ἀφρική κατέλυσε τό Κράτος τῶν Βανδήλων. Στήν Ἰταλία νίκησε τούς Ὀστρογότθους, τούς ὑπέταξε καί ἡ Ἰταλία ἔγινε Βυζαντινή ἐπαρχία. Κατέκτησε ἐπίσης καί μέρος τῆς σημερινῆς Ἱσπανίας, ὅπου εἶχε ἱδρυθεῖ τό Βοσιγοτθικό Κράτος.

Ἡ ἔκταση τοῦ Βυζαντινοῦ Κράτους ἐπί Ἰουστινιανοῦ ἦταν πολύ μεγάλη. Περιελάμβανε πλήν τῶν Ἀνατολικῶν χωρῶν καί τήν Ἰταλία, μεγάλο μέρος τῆς Ἀφρικῆς καί τῆς Ἰβηρικῆς Χερσονήσου.

 

Εἰρηνικά ἔργα τοῦ Ἰουστινιανοῦ καί ἠ προσφορά του στήν Ἐκκλησία.

Πολύ σπουδαιότερα καί διαρκέστερα ἔργα ἦταν τά λεγόμενα εἰρηνικά ἔργα τοῦ Ἰουστινιανοῦ. Τέτοιο ἔργο εἶναι πρῶτον ἡ Ἰουστινιάνειος Νομοθεσία. Ἐπειδή πολλοί παλαιοί νόμοι εἶχαν καταργηθεῖ καί ἄλλοι εἶχαν περιπέσει σέ ἀχρηστία, ἐπικρατοῦσε μεγάλη σύγχυση στήν ἀπονομή τῆς δικαιοσύνης. Ὁ αὐτοκράτορας Ἰουστινιανός συνέστησε ἐπιτροπές μέ ἐπικεφαλής τόν νομοδιδάσκαλο Τριβωνιανό, ἡ ὁποία συγκέντρωσε καί ἑρμήνευσε ὅλους τούς μή ἀχρηστευθέντες  νόμους. Ἡ συλλογή αὐτή καί ἐρμηνεία τῶν νόμων ὀνομάστηκε Σῶμα τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου καί ἀποτελεῖ μέχρι σήμερα βάση τῆς Νομικῆς Ἐπιστήμης. Οἱ νόμοι, τούς ὁποίους ἐξέδωσε ὁ ἴδιος ὁ Ἰουστινιανός γράφτηκαν στήν Ἑλληνική γλῶσσα.

Δεύτερο μεγάλο ἔργο τοῦ Ἰουστινιανοῦ εἶναι ὁ κατά διαταγήν του ἀνεγερθείς περικαλλής ναός τῆς Ἁγίας Σοφίας. (Τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, δηλ. τοῦ Κυρίου ἠμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ).

Ὁ ναός αὐτός οίκοδομήθηκε στή θέση παλιαότερου ναοῦ τοῦ Μ. Κων/νου, ὁ ὁποῖος πυρπολήθηκε κατά τή στάση τοῦ Νίκα.

Ἀρχιτέκτονες τῆς Ἁγίας Σοφίας ἦταν ὁ Ἀνθέμιος καί ὁ Ἰσίδωρος. Ἐπί 6 ἔτη (533-537 μ.Χ.) ἐργάστηκαν 10.000 τεχνίτες καί ἐργάτες. Ὁ ναός αὐτός εἶναι ὑπόδειγμα τοῦ νέου τότε ἀρχιτεκτονικοῦ ρυθμοῦ, πού ὀνομάθηκε Βυζαντινός. Ἡ ἐσωτερική διακόσμηση τῆς Ἁγίας Σοφίας ἦταν λαμπρότατη καί μοναδική. Μωσαϊκά καί πολύχρωμα μάρμαρα, χρυσός καί ἄργυρος χρησιμοποιήθηκαν μέ ἀφθονία. Τόσος ἦταν ὁ θαυμασμός καί ἡ ὑπερηφάνεια τοῦ Ἰουστινιανοῦ, ὥστε κατά τά ἐγκαίνια δέν κατόρθωσε νά συγκρατηθεῖ καί φώναξε:»Νενίκηκά σε, Σολομών». Μέ τή φράση αὐτή ἤθελε νά πεῖ ὅτι ἡ Ἁγία Σοφία ἦταν ἀνωτέρα τοῦ ναοῦ τοῦ Σολομώντα στά Ἱεροσόλυμα. Καί πράγματι...

Ὅλος ὁ κόσμος θαυμάζει καί σήμερα ἀκόμη τό λαμπρότατο τοῦτο καλλιτέχνημα, πού ταλαιπωρεῖται στά χέρια τῶν Τούρκων...

Ἀνήγειρε ἐπίσης ὁ Ἰουστινιανός καί ἄλλους ναούς στήν Κων/πολη, ἔκτισε πάλι τόν πυρποληθέντα Ἱππόδρομο καί ἔκανε πλεῖστα ἄλλα ἔργα κοινῆς ὠφελείας: ὁδούς, γέφυρες, ὑδραγωγεῖα, λουτρά, ξενῶνες, φιλανθρωπικά καταστήματα κ.λπ.

Φρόντισε ἀκόμη καί γιά τή στήριξη καί τήν ἐξάπλωση τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἔκλεισε ὁριστικῶς τίς λεγόμενες φιλοσοφικές σχολές τῶν Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖες ἦταν τά τελευταῖα κέντρα τῆς εἰδωλολατρίας καί εἶχαν καταντήσει κέντρα ἠθικῆς διαφθορᾶς καί ἀθλιοτήτων, καί ἔστειλε ἱεραποστόλους εἰς τά βάθη τῆς Ἀσίας.