ΓΕΝΑΡΗΣ (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ)

Λέγεται Γενάρης γιατί τότε αρχίζουν και γεννούν τα ζώα.

Πρωτοχρονιά.(Η πρώτη μέρα της καινούργιας χρονιάς) «Να χορταριάσουν οι σκάλες των δικαστηρίων, να φαγωθούν τα σκαλοπάτια των εκκλησιών, να'πηγαίνει ο γιατρός πεζός, κι ο μυλωνάς καβάλα» (Κινέζικη παροιμία). Σοφότατη και διδαχτική παροιμία.

Απ' τα Χριστούγεννα ακόμα μικροί και μεγάλοι (αγόρια και άντρες) αρχίζουν τις προετοιμασίες. Γίνονται παρέες (μια αντρών, μια μεγάλων παιδιών και πολλές μικρών), αποφασίζουν τι λιγουτσιάρους (καρναβάλι) θα γίνει ο καθένας κι αρχίζουν να συγκεντρώνουν και να προβάρουν τα ρούχα. Παράλληλα αρχίζουν και το κυνηγητό των κοκόριων για να βγάλουν απ' την ουρά τους τα μεγαλύτερα φτερά, που αν είναι άσπρα τα βάφουν και προορίζονται για τον υποψήφιο Ινδιάνο.

Την παραμονή της πρωτοχρονιάς, οι γυναίκες κάνουν γενική καθαριότητα στα σπίτια, για να λάμπουν όλα με τον καινούργιο χρόνο. Κάνουν τις λειτουργίες με φρέσκο νερό, τη βασιλόπιτα (πετουρόπιτα) με λίγδα, τραχανά και τυρί. Σε μιαν άκρη της βάζουν τον παρά (μαλαματένιο ή ασημένιο νόμισμα), που φανερώνει το πουγγί (σακούλα, ταμείο του σπιτιού). Βάζουν και σημάδια (κλωναράκια οπωροφόρων δέντρων), τα ονοματίζουν (αυτό για τον Αϊβασίλη, άλλο για τα ζώα κι άλλο για τα χωράφια), για να δώσουν άφθονα προϊόντα.

Για το σπίτι έκαναν στεφάνια από κλωνάρια δέντρου. Τώρα βάζουν δαχτυλίδι. Εκτός απ' την πίτα κάνουν και διάφορα γλυκά. Για το τζιομπάνο κάνουν χωριστή πίτα.

Στις 12 τα μεσάνυχτα η καμπάνα χτυπάει,χαρμόσυνα. Σβήνουν για λίγο το φως της λάμπας και την ανάβουν με καινούργιο φως και αλληλοεύχονται με χειραψίες και φιλιά: «Ηυτυχισμένους ου κινούργιους χρόνους, καλή χρουνιά».

Οι μεγάλοι, που είναι συγκεντρωμένοι σε σπίτια ξημερώνουν εκεί, αλληλοντύνονται και σιγοτραγουδούν τα τραγούδια με τα' οποία θα προαναγγείλουν μελωδικά τον ερχομό της πρωτοχρονιάς. Άλλος ντύνεται καπετάνιος (φουστανελοφόρος, όπως φορούσαν οι καπεταναίοι του 1821), που είναι και αρχηγός και η φουστανέλα του έχει 400 λαγγιόλια (πτυχές), που συμβολίζουν τα 400 χρόνια της τούρκικης σκλαβιάς. Σε κάθε παρέα είναι απαραίτητοι 3-4 φουστανελοφόροι.

Μέ το ξημέρωμα οι μικροί πηγαίνουν μασκαρεμένοι σε σπίτι όπου και συγκεντρώνονται. Μεγάλοι και μικροί συγκετρώνονται στην αυλή της εκκλησίας και περιμένουν με μεγάλη ησυχία και αγωνία να τελειώσει η θεία λειτουργία. Μπαίνουν σε παράταξη, μπροστά στην πόρτα της εκκλησιάς, πρώτα οι μεγάλοι με την εξής σειρά: Φουστανελάδες, Αϊβασίλης, αξιωματικός, παπάς, γαμπρός και νύφη και μετά οι άλλοι και τελευταίοι οι μικροί.

Μόλις βγουν οι εκκλησιασθέντες τους εύχονται ομαδικά: «Χρόνια πουλλά και καλή χρουνιά» τα ίδια απαντούν και οι εκκλησιασθέντες κι αρχίζουν, πρώτα ο αρχηγός το πρώτο τραγούδι ομαδικά, κουνώντας δεξιά κι αριστερά, οριζόντια και ρυθμικά τις ασημένιες πάλες (γυριστά σπαθιά) ή τα μαχαίρια τους οι καπεταναίοι.

Παλιότερα οι γενίτσαροι (λεβέντες του χωριού, όχι καρναβάλια) έκλεβαν με τρόπο τη νύφη απ' το γαμπρό, για ψυχαγωγία. «Σαν άλλοι Ρωμαίοι, που έκλεβαν τις κοπέλες των Σαβίνων, αρχαιότατος λαός της κεντρικής Ιταλίας, υποταγείς στους Ρωμαίους». Τότε γίνονταν πανδαιμόνιο, όλοι έτρεχαν και κυρίως ο γαμπρός και όλοι οι καπεταναίοι για να τη βρουν. Επίσης άρπαζαν και τα μωρά απ' την αγκαλιά της μάνας τους. Με τα καρναβάλια και τα γλεντοκόπια ξεγελούσαν τους εχθρούς για τη γρήγορη απελευθέρωση από τον τούρκικο ζυγό. Οργάνωναν την απελευθέρωση (φιλική Εταιρία).

Το βράδυ οι παππούδες, οι γιαγιάδες και οι γονείς κερνούν όλα τα παιδάκια τους λεφτά, για δώρα Αϊβασιλιάτικα, πρωτοχρονιάτικα. Αυτό γίνεται γι' ανάμνηση της φιλανθρωπίας του Αϊβασίλη, που διέθεσε ολόκληρη την περιουσία του για φιλανθρωπικούς σκοπούς: Βοήθησε τους φτωχούς και ίδρυσε στην πατρίδα του (Καισαρεία της Καππαδοκίας), το ξακουστό φτωχοκομείο, που ονομάστηκε Βασιλειάδα, απ' τ' όνομα του. Άρα πολύ αρχαίο έθιμο αυτό.

Τα Φώτα (Αγια Θεοφάνεια και Επιφάνεια)

Φωτίζονται, αγιάζονται τα νερά. Φανέρωση του Θεού. Με το πρώτο χτύπημα της καμπάνας τα χαράματα, όλοι στο πόδι. Φοράνε τα γιορτινά τους ρούχα και πηγαίνουν στην εκκλησία για να φωτιστούν. Γίνεται κάθαρση, εξαγνισμός.

Κάθε οικογένεια παίρνει κι ένα μπουκαλάκι για να πάρει Μεγάισμα (Μεγάλο Αγιασμό δηλ. αγιασμένο, λειτουργημένο νερό απ' τον παπά με πολλά γράμματα) και τότε ψάλλεται και το : «Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε...» και κάνει την κατάδυση (βούτηγμα) του Σταυρού στο νερό, που βρίσκεται σε κακάβι.

Στο τέλος της λειτουργίας παίρνουν Μεγάισμα και φεύγουν στα σπίτια τους. Εκεί πίνουν όλοι απ' αυτό, ραντίζουν το σπίτι για καλό, τρίβουν το πτάρι (ειδική κουλούρα καμωμένη την παραμονή των Χριστουγέννων) σ' ένα ταψί με πίτυρα, ρίχνουν και λίγο αλάτι, Μεγάισμα, τ' ανακατώνουν και το δίνουν στα ζώα για υγεία.

Με το Μεγάισμα ραντίζουν τον κήπο,, το στάβλο, τα χωράφια και τα δέντρα για παραγωγή, για να καρπίσουν. Λένε: «Σήμερα βαφτίζονται τα νερά».

Των Τριών Ιεραρχών

Σημαντική γιορτή για το χωριό. Τηρείται αργία. Λέγεται και γιορτή ή ημέρα των Ελληνικών γραμμάτων και των δασκάλων της Οικουμένης, γιατί αυτοί έβαλαν τα θεμέλια της Παιδείας, (μάθησης και μόρφωσης), σαν δάσκαλοι και παιδαγωγοί που ήταν, γι' αυτό για τιμή τους γίνεται και Πανελλήνιο μνημόσυνο, αρτοκλασία και σχολική γιορτή με ομιλία σχετική, με απαγγελίες ποιημάτων και τραγούδια.

Η γιορτή αρχίζει με τ' απολυτίκιο των Τριών Ιεραρχών και τελειώνει με τον Εθνικό Ύμνο. Κάθε σχολειό έχει και την εικόνα τους. Παρέλειψα ν' αναφέρω ότι κατά τη θεία λειτουργία μνημόνευαν και τα ονοματεπώνυμα των Ευεργετών και Δωρητών του σχολειού.

Παροιμίες; Κότα πίτα του Γινάρη κόκουρα τουν Αλουνάρη. Χιόνι πέφτει του Γινάρη χαρές θα 'ν τουν Αλουνάρη. Του Γινάρη του φιγγάρι ήλιους της ημέρας μοιάζει. Κόψι ξύλα του Γινάρη κι μη ρουτάς για του φιγγάρι. Γινάρη μήνα κλάδιβι φιγγάρι μη κοιτάζεις.